Flexibilidad y asunción de incomodidades

Los junteros de alaveses de ANV están que trinan. Acusan al PNV de juego sucio por dejar en manos del PP la Comisión de Euskara, Cultura y Deporte. La noticia en sí no tiene mayor trascendencia, si tenemos en cuenta que, por sistema, PP y PSE marginan a ANV. Creo que es una práctica grave, pero es así. Lo que a mí me ha llamado la atención (no me ha extrañado) es que si estaba previsto, como lo han corroborado De Andrés y Prieto, que ANV no se hiciera con la Comisión, cómo ha caído en manos de un grupo (PP) en el que probablemente ninguno de sus 16 junteros sepa euskera. ¿Tiene respuesta? Sí, los jeltzales somos entre ilusos e hipócritas. El tema del euskera nos quema las manos. Hablemos claro: el dar cuerpo al discurso no nos genera más que problemas.

Tengo para mí que es la marginalidad cotidiana a la que someten al euskera y la cultura vasca los grupos junteros (incluído el PNV) la que ha dejado en manos adversarias esa Comisión. Reconozco que con ello doy pié al discurso de Mikel Azurmendi, quien dejó de hablar euskera por considerarlo la lengua de ETA. O ayer mismo Jon Juaristi (ya judío y hebraizado) quien, sin rubor alguno y con gran sinceridad, manifestó, en entrevista concedida a Euskadi Irratia, que no se disgustaría demasiado si el euskera desaparecía.

El PNV es un partido con cientos de hojas ensalzando el euskera, idioma propio y único de Euskal Herria, de antes, de ahora y del futuro. En los Principios del Partido, en las ponencias, en el Plan de Uso de Euskara, en cada documento hablamos de él. Demasiado celofán para poco contenido. A la hora de la verdad nuestro compromiso con su uso es prácticamente nulo, dependiendo de lugares.

La última lección nos la acaba de dar la concejala del PSE Maite Berrocal, quien ha propuesto que los partidos políticos con representación municipal en el ayuntamiento vitoriano se comprometan a utilizar el euskera en su actividad política diaria. Así, de esta manera, poco a poco nos van limando apoyos y votos, van copando espacios culturales y lingüísticos que hasta ahora podían ser nuestros, pero que -a los hechos se remiten los votantes- pueden ser ocupados por otros si los jeltzales no espabilamos, y pronto.

Necesitamos reflexionar seriamente. Darnos cuenta de que hay miles de chavales que han superado los 18 y han estudiado en modelos B y D. No son tontos, se fijan. No es cuestión de marginar a los castellano-hablantes (incluyamos también a los francés-parlantes), pero tampoco de volver inexistentes a los euskera-hablantes. Si nos estamos atreviendo con otros temas más complicados, hay que intentarlo con éste. Sin papeles ni ponencias ni planes ni principios fundacionales. A calzón descubierto. Tenemos que hacer posible la convivencia entre los unos y los otros. Ahora mismo casi todo el espacio es para los castellano-hablantes, cuando el 40% (o más) de la militancia activa es euskera-hablante. Prefiero no hablar del tercer alma.

Lo dice la Ponencia Política: “La flexibilidad es el valor que los vasco-hablantes pueden aportar para la implicación progresiva del conjunto de la sociedad en la recuperación del euskera, y la asunción de incomodidades es la actitud con la que los hablantes de la lengua hegemónica deben contribuir a una más saludable convivencia lingüística. (...) la clave radica en la identidad y conciencia lingüísticas, tanto de los vasco-hablantes como de los que aún no lo son”.

Yo, personalmente, prefiero no hablar de almas lingüísticas distantes, prefiero referirme al encuentro de ellas en igualdad de condiciones.

Cantando "gazte gara gazte..." (...) en gipuzkera y bizkaiera

Dena dago lekuz kanpo, gehiegikeriaz josia. Aurrekoan harridura eragin zidan Bizkaiko ahaldun nagusi Jose Luis Bilbaok Josu Jon Imazi idatzitako gutunak. EBBko buruarekiko laudorioz gainezka, soberako zurikeriaz. Libelo digitaletik urruti, dudarik gabe. “Te veo cantando «Gazte gera gazte ta ez gaude konforme…» (…) oigo un irrintzi intrépido y te escucho emocionado en el Euskalduna en gipuzkera, bizkaiera”. Artikulua gaztelania hutsean argituratu du Bilbaok El Correo eta Deia egunkarietan, ez gipuzkeraz, ez bizkaieraz.

Lagun-min bati agur-gutuna gaztelaniaz idazteak esan gura du lagun horrekin egunero duen tratua hizkuntza horretan izango dela. Ezin dut ziurtzat eman, ez baititut ezagutzen. Baina hala iruditzen zait. Eta gaztelaniazkoak izango dira, seguruenik, ahaldun nagusiak inguruko goi-kargu euskaldunekin dituen harremanak, baita Urkullurekin dituenak ere. Gustatuko litzaidake oker ibiltzea, esandako berba guztiak irentsi behar izatea, beste inoiz gertatu zaidan moduan.

Zein hizkuntza erabiltzen dute Egibarrek eta Gerenabarrenak? Azken garai honetan ia egunero biltzen omen dira Urkullu eta Aurrekoetxearekin, EBBko burua izango denaren izena hitzartze aldera. Denak dira euskaldunak. Zein hizkuntzatan egiten dituzte euren batzarrak? Abertzaleak eta euskaldunak diren jeltzaleak ez al daude behartuta euskaraz egitera euren artean?

Batzuk konplitzen ari dira. Duela gutxi Administrazioa Eraberritzeko eta Administrazio Elektronikorako idazkari nagusiak eta Administrazio Elektronikorako eta Herritarrei Arreta emateko zuzendariak euskara hutsez aurkeztu dute Euskadi.net ataria. Orain arteko ia guztiak gaztelania hutsez izan dira. Euskaraz ez dakitenek izango dute aukera nahiko han esandakoaren berri izateko. Lehenengo bider irauli da prozesua. Hori da bidea.

Ponentzia politikoak (EAJren web orrian ez dut euskarazko bertsiorik aurkitu) euskarazko kontuak “El reto de la construcción social” kapituluan aztertzen ditu. Badira hor idatzitako hainbat gai aintzat hartu behar ditugunak, bai esaten dutenagatik, baita esan gabe uzten dutenagatik ere. Hurrengo batean.

Hala behar badu

Euskarak bizi behar badu hiria konkistatu beharra daukala diote askok. Gutariko gehienok hiritarrak gara, alde batetik besterako joan-etorri guztietan gaztelania eta frantsesa besterik entzuten ez dugunak. Ezin beste horrenbeste esan, zorionez, betiko euskal giroez, mundu erruralak eta itsas-herriek osatutako giroez. Lehendik ere nabaritu nuen, baina aurtengoa izan da konstatazio zehatza: herri asko eta askotan gazteak euskarara bihurtzen ari dira. Lekeition adibidez, Diman, Ordizin, Elorrion, Bergaran eta beste hainbat herritan. Belarria jarrita izan dut. Euskaraz bizitzeak ba al darama berarekin ideologia jakin batean hezitzea eta pentasera-molde jakin bat bizitzako ardatz modura hartzea?

Atxagak Euskal Herrian bizi dugun probintzialismo fantasmagorikoaz UEUko Udako Ikastaroetan hausnartu zuena datorkit goikoaren harira, ondorio modura-edo Euskal Hiria aldarrikatuz eta, bidenabar, “Abertzaleen eta ez abertzaleen etsai bihurtuz”. Atxagak ere erdira jotzen du, egun hain modan dagoen haizeari popa jarriz. Amorrazioa die estatalismoari eta independentismoari, biak ala biak Greziako polisaren ikuspegi klasikotik zeharo urruntzen baitira bere iritziz. Ildo horri jarraiki ardatz aldaketa galdatzen du, aniztasuna eta jende desberdinaren batuketa errespetuzkoa ekarriko duen paradigma berria, Oteizarengandik eta Unamunorengandik urruti.

Uste osoa dut Axagarena plantemendu politiko hutsa dela, bere izen handia dela-eta herritar euskaldunok besterik gabe aintzat hartzen duguna. Niri, ostera, errealitatea ezberdina dela iruditzen zait, batik bat planteiamandua hizkuntzaren ikuspegitik egiten badugu, eta ez politikarenetik. Jurgi Kintanak, bere blogean José Luis de la Granja historialariak argitaratu berri duen El Oasis vasco liburuaren aurkezpenean entzundakoaz diño eze De la Granaja, Fusi, Elorza, Corcuera eta beste zenbait historialarik, zeintzuk PSOEren ingurukotzat jotzen baititu, ez direla inolaz neutralak, nahiz Euskal Herriari buruzko historia akademikoan gailen diren. Hizkuntzari dagokionez ere ez dira neutralak bere ustez; eta horretara nator.

Izan ere, El oasis vasco liburua aurkeztu zuen Ricardo Mirallesek adierazi zuen ezen De la Granjak II. Errepublikako euskal politikari buruz argitaratutako guztia, guztia baina, irakurrita zuela. Ez batak ez besteak, ez eta euskal historialarien talde hegemoniko horretako gainerako historialariek ere, ez dakite euskararik. Hortaz, garai hartan gaiari buruz euskaraz argitaratutakoa ez da existitzen eurentzat. Zertara nator?

Atxagaren helburua ilusionismo hutsa da. Ez dakit nik historialari horiek estatalistatzat joko dituen eta, ondorioz, arbuiatu; eta neurri berean herri erruraletako eta itsas-herrietako gazte euskaldunak independentistatzat, eta arbuiatu ere. Ze halaxe izango da seguruenik; alegia, historialariok, euren zeregin akademikotik kanpo zirkuitu mediatiko jakin batean noiz edo noiz azaltzeko aukera ere izaten dute. Beti ildo ideologiko beretik agertzen dira, ñabardurak ñabardura. Aldi berean, gazteoi galdetuz gero ea nola identifikatzen diren ez dut zalantzarik egiten ia denak abertzaleak eta independentistak direla. Nola uztartu batzuek eta besteak Euskal Hirian? Lan zaila du transbertsalitateak.

Alde guztietatik begiratuta (erantzuna)

Aurreko batean E.Gorospek "Beste aldetik begiratuta" artikulua eman zuen argitara blog honetan. Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendari Jokin Azkuek erantzun-artikulua bidali digu, zeina hitzez hitz argitaratzen dugun ondoren:

“Nahi duen guztia esaten duenak nahi ez duena entzuten du” dio esaera zaharrak, eta horretara datoz, hain zuzen ere, ondorengo lerroetan jarritakoak. Baina, lehenengo eta behin, hausnarketa labur bat: zein itsusia den norbere lanpostuari esker eskuratutako informazioaz baliatzea, jendaurrean salaketak eta kritika antzuak egiteko. Zein erreza den besteek fede onez egindako lana epaitzea lanpostuak eskaintzen duen pulpitutik.

Egia da Administrazioan jausi handia dagoela euskararen ezagutza teorikotik benetako erabilerara: hori hamaika aldiz salatu dugu guk, eta horixe gure erronkarik handiena datozen urteetarako. Egia da idazki gehienak, oraindik ere, gaztelaniaz sortu, eta gero euskarara itzultzen direla: horretan ere, ados.

Gorospe jaunak kontatzen ez duena da, Gobernuak, ezagutzaren eta erabileraren arteko desorekaz oharturik, Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzari eskatu diola proiektu bat martxan jartzeko, Eusko Jaurlaritzako sail eta erakunde autonomo guztietan euskararen erabilera planak zabaltzeko. Eta hori oso ondo daki Gorospe jaunak.

Aurten 15 erabilera plan izango ditugu abian Eusko Jaurlaritza osoan; plan horiek, oraingoz, 1.000 bat langileri eragingo diote, baina hemendik aurrera gero eta jende gehiagori eman nahi diogu sarbidea proiektuan. Plan horietako bakoitzean, tokian tokiko helburuak, estrategiak eta ekintzak zehaztu dituzte horretarako sortutako jarraipen batzordeek; lehendabiziko aldiz, Eusko Jaurlaritzako normalkuntzako teknikari guztiak bilduta daude batzorde batean, han-hemen sortzen diren esperientziak elkartrukatzeko. Urtea amaitu baino lehen, Jaurlaritza mailako Batzorde Iraunkorra ere izango dugu, sail guztiei eragiten dieten erabakirik estrategikoenak hartzeko prest. Hori ere badaki Gorospe jaunak.

Eta, jakin, badaki ere, udazkenean ezarriko diren ekintza asko eta asko euskarazko sortze-lana ugaritzera bideratuta daudela, hori guztia orain arteko itzulpen sistematikoaren bidea, ahal den neurrian, murriztu ahal izateko. Baina horrek kostu bat dauka, eta hori da Gorospe jaunak agian ez dakiena. Administrazioko langileak, nor bere esparruan, euskarazko komunikazioak sortzen hasten badira –eta hori da denok nahi duguna–, horrek ezinbestean izango du nolabaiteko eragina plazaratuko diren idazki horien kalitatean. Euskara itzultzaile-normalkuntzako teknikari-trebatzaileen esku magikoetatik kanpo geratzen bada, gure testu asko, hasieran behintzat, “ezberdinak” izango dira, akatsen bat izango dute... Eta zer? Gaztelaniazko testu administratiboek ez al dute akatsik?

Bere artikuluan, Boletinean lan egiten duela modu desegokian aprobetxaturik, salaketa ugari egiten du Gorospe jaunak, besteak beste:

“Nik esan diezazuekedana da, ondo baino hobeto ezagutzen baitut kontua, EHAAra (Buletina) Kultura Sailetik euskaraz datozen testuetatik ia %100a itzulpenak direla; eta horietako hainbat, txarrak”.

Ezagutzen dut, baita ondo ezagutu ere, Kultura Saileko itzultzailearen ardura eta gaitasuna. Bere ordenadoretik igaro diren itzulpenak ezin hobeak dira, Boletinean “ukitu” behar ez diren horietakoak (erdarazko gehienak ukitzen ez diren bezalaxe). Badakizue zein den kontua? Bada, testu “txar” horietako gehienak Kulturako teknikariek zuzenean egindakoak edo moldatutakoak direla; hau da, itzultzailearen laguntzarik gabe, HPSk, Tirakak eta euskaltzale guztiek proposatutakoari men eginez. Zer pentsatu behar dute orain Kulturako langile horiek: euskaraz lan eginda, Boletineko itzultzaileak izutu, zorabiatu eta hau bezalako blogetan idazten hasiko direla gure hizkuntzaren gramatikari egiten zaion kalte konponezina salatzeko? Benetan uste al du Gorospe jaunak kritika horiek mesede egiten diotela euskararen erabilera normalizatzeari?

Lan handia dugu eginkizun etorkizunean; horietako bat, plazaratzen ditugun euskarazko idazkien kalitatea ziurtatzea. Gure erabilera plan guztietan hamaika ekintza aurreikusten dira horretarako: ikastaroak, trebatzaileak, idazki-eredu normalizatuak, zalantzak argitzeko guneak... Baina den-dena alferrikakoa izango da, ez bagara konturatzen une honetan garrantzitsuena euskaraz sortzen hastea dela, euskara hutsezko komunikazio-guneak ireki beharra dagoela. Ibilbide horretan zalantzak izango dira, atzera-aurrerak, hanka-sartzeak... Eskuzabalak izan behar dugu, ordea. Administrazioko langile euskaldunek lasai hitz egin eta idatzi behar dute lanean, euskarazko azterketa baten aurrean daudela denbora guztian pentsatzen ibili gabe. Nahiago dut langile arruntak euskaraz sortutako idazki akastuna, itzultzaile baten bertsio paregabea baino. Eta Gorospe jaunak ere bai: seguru nago".

Jokin Azkue. Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendaria.

Beste aldetik begiratuta

Funtzionarioa eta itzultzailea naizen aldetik, Administrazioko euskararen egoera eta errealitatea ondo ezagutzen ditudala deritzot. Ustez badudan ezagutza horretan oinarriturik esan dezaket, ezelango motibazio politiko barik (izatekotan, aldekoa litzateke), zenbakien eta portzentajeen lilura-itxuraren iruzurra dugula aurrean. "Jomuga urrun dugu oraindik, bidea hasi besterik ez dugu egin" adieraziz amaitu dute, Azkaratek eta Baztarrikak, euren adierazpena Legebiltzarrean. Ez dakit zein den jomuga, baina Administrazioan euskara normaltasunez erabiltzea bada (...)

(...) ez da nahikoa urrun dagoela esatea; sekula heldu ezin garen lekuan (lekutan, esango genuke) dagoela beharko genuke aditzera eman. Gainera, gure bidearen lehen zati hori kartzela ere bihurtu zaigu, nonbait, beti baikaude, hogeita bost urte eta gero, leku berean, hasi eta hasi.

Errepara diezaiegun emandako portzentajeei. Nik, Azkarate eta Baztarrika, ez nuke Administrazio guztia aintzat hartuko. Jo dezagun zeuok ondoen ezagutzen duzuen lan-lekura, Kultura Sailera. Sailik euskaldunena beharko luke izan; sailik euskaltzaleena ere bai, kontuan hartzen baditugu behintzat bera osatzen duten Sailburuordetzen eta Zuzendaritzen edukiak: euskararen sustapena, hizkuntza politika, gazteria, ondare monumentala, ….

Demagun zuen Saileko ezagutza aipatu % 54 horretan dagoela. Orain, begira diezaiogun elkarri begietara, eta erantzun: Kultura Sailean %35ak erabiltzen du euskara normaltasunez? Argitara ematen diren testuetatik % 15a euskaraz sortzen da? Zuen esku uzten dut erantzuna. Nik esan diezazuekedana da, ondo baino hobeto ezagutzen baitut kontua, EHAAra (Buletina) Kultura Sailetik euskaraz datozen testuetatik ia %100a itzulpenak direla; eta horietako hainbat, txarrak. Hori bai, itxurari eustearren-edo, testu biak, gaztelaniazkoa eta euskarazkoa datoz arduradun politikoak izenpetuta; irakurri ez dituenaren adierazgarri, izan ere, irakurri izan balituzte, lotsarren, baten batzuk atzera botako zituzketen Kultura Sailean bertan, eta ez Buletineko Itzulpen Zerbitzuan.

Ez Kultura Sailean ez Administrazio osoan, ez da ia ezer sortzen euskaraz. %15 diozue! Hogeita hamar urte barru lortuko bagenu kopuru hori, gaitzerdi. Ba al dakizue zergatik ez den sortzen euskaraz? Ba bai, ondo baino hobeto dakizue: inork ez duelako gaia plazaratzen, ez bada nire moduko txotxolo potrozorriren batek; arduradun politiko eta funzionarial gutxik uste duelako hori posible izan daitekeela; hori kosta egiten delako; horrek beste politiko batzuekiko harremanak garraztu egingo lizkiokeelako horren ardura leukakeenari; finean, horrek itzulpen hutsean oinarritutako sistema hankaz gora jartzea eskatuko lukeelako. Askotxo.

Diñozue aplikazio informatikoen %40a euskaraz dagoela. Bai, klaro. Eta dokumentu ofizial gehienak, guztiak ez esatearren. Eta? Zenbat Informatika ikastaro egin dira euskaraz? Eta ia bat ere egin ez bada, zergatik izan da hori? Zuen Sailean 3. eta 4. HE dutenetatik, zenbatek eskatu dute informatika ikastaroa euskaraz? Zuk zeuk, Miren Azkarate, izenpetzen dituzun agindu eta dekretuetatik zenbat sortu dira euskaraz? Zuen bulego juridikoko zenbat txosten egin dira euskaraz? Zuk astero parte hartzen duzun Gobernu Kontseiluan zenbat euskara erabiltzen da? Hori bai, Kontseilurako paper guztiak euskaraz jartzeko ekartzen dizkigute guri, gero zuetariko inortxok ere (agian zeu salbuespen) errepara ez diezaion euskarazko testuari.

Zuen Sailera jo dut nire iritziaren oinarri bila, uste baitut portzentaje eta zenbatekoez ari garenean generalizazio gehiegizkora jotzen dugula, zifren itxurazko liluran galdu arte. Horrela, norbere inguruari so eginez, jendearen elkarrizketetan belarriak jarriz, paperen edukiaz jabetuz ohartuko gara ondoen esandako kopuru horien irrealitateaz.

Esan behar dut amaitzeko, kritika zorrotz hau egin duenak izena jarriko ez balu, dudarik gabe Behatokia, politiko ez-korrekto edo sindikalista garratzen bat letorkiguke burura. Ez da kasua. Idazki hau izenpetzen duena EAJ afiliatua da, afiliatu militantea.

Diskurtso eta jarrera aldaketa

Ez dugu asmatzen. Diru pila inbertitu dugu, urteak eman ditugu jo eta fuego eta guztiaren ondorioa ez da positiboa. Okerrena ez da hori, alegia, emaitzak eskasak direla, baizik eta kontra ditugunak aurrea hartu digutela diskurtsoan. Landuagoa dute eta saltzaile hobeak dira. Ulertezina da euskalduntzearen edo hizkuntza-eskakizunen aurka dagoen batek hain erraz izatea bere jarrera saltzeko, eta gu beti defentsiban ibili behar izatea, lortutakoa hain urria denean.

HPSko sailburuorde Patxi Baztarrikak dio euskara gozo saldu behar dela, apurka apurka egin behar dugula aurrera. Hainbestean!? Nire ustez ez du balio lanpostua eskuratzera bideratutako hizkuntza-eskakizunetan (HE) oinarritutako sistema honek; ez, orain orain dagoen eran; ez, egokitu gabe; ez, jendeari euskaraz lan egiteko aukera eskaintzen ez dion bitartean. Ez du balio itzulpenaren itxurakeriak. Normalizatzaileek ez dute eurei legokiekeen zereginik (...) Guzti horrek hausnarketa orokorra behar du, benetakoa eta zurikeriarik gabekoa.

Ezinezkoa dena ezin da eta, gainera, ez du izan behar. Nonahi irakurtzen eta entzuten ditut euskararen normalizazioaren kontra lotsarik gabe ari direnak. Horietariko asko neure inguru sozial edo politikoan. Ez dira ezkutatzen. Euskara traba bihurtu zaie eta halaxe adierazten dute. Zein da gure erantzuna horien aurrean?: lasai, apurka-apurka. Ez du balio. Balio ez duen moduan jarrera oldarkorra hartzeak. Hausnarketa sakona egin behar dugu honetan inplikatuta gaudenon artean edo, behinik behin, horretarako prest gaudenon artean, ez baikara asko izanen.

Aztertu behar duguna da ia zelan den posible, adibide bakar bat jartzearren, EHUko erretore ohi Manu Monterok edo UGTko idazkari nagusi Dámaso Casadok lasai asko jardun dezaketen derrigorrezko eukalduntzearen aurka, beraiek euren ibilbide profesional guztia gaztelaniaz egiteko trabarik izan ez dutenean. Aztertu behar duguna da ia zelan entzun dezakegun, asper egin arte, Administrazioan sartzeko nahitaezkoa dela euskara jakitea, lanpostuetatik % 45ak baino ez duenean jarrita profila. Eta aztertu behar da nolatan salatu gaitzaketen -denak euskaraz behar duela izan esaka- ondo baino hobeto dakigunean 100 paperetik 0,01 baino ez dela euskaraz sortzen.

Hartu berri dut, oraintxe bertan eta gaztelania batuan, I. Zenarruzabeitiak eta M. Azkaratek -non landua?- izenpetutako erabaki proposamena, tituluz honakoa duena: "Por el que se determina el idioma en el que deberá redactarse la documentación a remitir al Parlamento Vasco." Nire barru huste honetarako adibide paregabea da.

Hariari lotuko natzaio berriro. Kontuak egin behar dira. Zenbat jendek lan egiten du euskararen arloan? Zenbat diru erabiltzen de euskara kontuetan (itzulpenak, euskara klaseak, liberazioak, normalizatzaileak, itzultzaileak)? Baliabide horien kontaketa egin eta, lehen esan dudan eran, astinaldia eman behar zaio guztiari edo, gutxienez, sakoneko azterketa egin. Ezetz esan behar diogu bakoitzak bere bidea egiteari. Ezetz euskara zerbitzuen artean koordinazio zuzen eta etengabekorik ez egoteari. Ezetz errealitate latzak itxuraldatzeari. Ezetz soilik ezagutzan oinarritutako euskalduntzeari. Ezetz aurpegia itzulpen bidez garbitzeari. Egungo egoeraren argazki zenbat eta argiagoa eta errealagoa izan, hainbat eta garbiagoa eta emankorragoa izango da etorkizuna.

Ruiz Soroa ¡qué pena!

Señor Ruiz Soroa, siempre he seguido con interés, aún discrepando, sus artículos, por considerar que aportan novedades interesantes, y en más de una ocasión he hecho reseña de ellos. Esta vez, a la espera de su siguiente artículo, estoy muy decepcionado. Cuestiona Ud. las razones que la Administración expone para que los ciudadanos vascos deban ser bilingües, y no lo hace con la Constitución española: ”El castellano es la lengua española oficial del Estado. Todos los españoles tienen el deber de conocerla y el derecho a usarla” (Art. 3-1). Mal empezamos.

Escribe: “Cuando el poder público decide convertir coactivamente en hablantes del euskera a quienes no lo son” Sabe mejor que nadie que el poder es coacción, no sólo en el ámbito lingüístico, también en el educativo, cultural, polítco y económico (caso Endesa). Coacción, fascista y criminal incluso, ejercida por los poderes españoles desde el S. XIX a golpe de bayoneta, látigo y decreto, siendo éste último método, el de las disposciones gubernamentales, el más dañinoa, por silencioso y sibilino. Así se ha impuesto el español, tal y como lo contempla la Constitución española, en todos los territorios del Reino de España ¿Algo que decir al respecto, Sr. Ruiz Soroa?

La política que practica el Parlamento de la CAV es tan intervecionista y democrática como la que pueda practicar el Congreso español, sólo que menos decisoria, menos resolutiva, ya que aquél (PV) se debe a éste (Congreso), y las leyes del primero están sometidas a las del otro (Constitución y leyes orgánicas), por eso que, vuelvo a repetírselo, lingüísticamente estamos bajo el yugo del artículo 3 de la Constitución arriba mencionado que usted obvia cuando alude a la coacción.

Mire señor, sin entrar en detalles de metáforas, falacias y cuestiones como “la parte por el todo”, que dan para mucho y seguro que los enmienda en su siguiente entrega, centrémonos en lo que la gente mejor entiende, en el lenguaje llano. Le contaré qué es lo que yo observo en lo que ud. considera más como un problema que como una cuestión de política lingüística.

Tengo 47 años. Cuando a lo 6 fui por vez primera a la escuela, aparte de tener que besar la banderola rojigualda que había a la entrada y cantar el “Cara el Sol”, lo primero que hizo aquel maestro traído de la reserva hispánica de Ávila para adoctrinar a los vástagos de los bárbaros del Norte fue romper en mi cabeza el palo que un niño le había traído, nuevito, ese mismo día ¿Cuál fue delito? No fui capaz de responderle en español a su pregunta “¿cómo de llamas?”. Un golpe por cada pregunta sin respuesta. Por detrás otros mayores que yo, y con la cabeza encallada, me susurraban “esaiok ixena!”, una y otra vez. Eso el primer día. Así en días y semanas sucesivas. Por cierto, Ruiz Soroa, ha comprendido las dos palabras en euskara. Pues no, claro que no. Usted no tiene ninguna obligación de ser bilingüe, eso es cosa de aldeanos.

Sabe usted que hoy, en pleno 2007, muchos de nuestros críos, cuando a los dos y tres años van al pediatra no le entienden porque los unos sólo hablan euskara y los otros sólo castellano ¿Qué te parece? Sabía que cuando yo acudo a muchas ventanillas administrativas no encuentro a nadie que me atienda en euskara; en cambio, todos y todas están constitucionalmente obligados a hacerlo en castellano ¿me lo contará en su segunda entrega?

Por saber, Ruiz Soroa, quizás también sepa que nosotros los intolerantes e impostores, los de la religión política, los del obligado abertzalismo, nosotros hablamos en castellano cuando en un grupo de 10 hay sólo uno que no sabe euskara ¿Me contará qué le parece? En lo batzokis, nidos de culebras xenófobas, cuando un 65% sabe euskara y un 35% no, se habla castellano o español, como prefiera.

¿De qué se queja, señor Ruiz Soroa? ¿Es la última propuesta legislativa del consejero de Educación relativa a los modelos lingüísticos? Supongo que a sus hijos no los habrá llevado a centros de modelo B o D; y si tiene nietos, tampoco éstos habrán ido a esos centros. Si mis hijos quisieran relacionarse con sus hijos/nietos lo tendrían que hacer necesariamente en español, porque no creo que los suyos aprendan euskara ¿Quién obliga a quién? ¿Quién agacha la cerviz?

El grupo Vocento, y también los de Prisa, siempre estarán dispuestos a cederle tribuna a usted, a Joseba Arregi, a A. Elorza y a otros muchos para que desarrollen estos temas de esta manera. Les encanta. También los Bergareche, Ybarra, Echevarría y compañía son como usted. Ellos envían a sus chavales a los colegios franceses y alemanes. Y después, si por un casual sus hijos se juntan con los míos, a los míos no les queda más cojones que adaptarse a ellos ¡Faltaría más!

¡Cómo pueden ser tan sinvergüenzas! Sea como sea, estoy a la espera de su siguiente entrega (II), para recuperar en algo el buen sabor que algún artículo suyo anterior me había dejado. Hasta entonces, un saludo.

Hizkuntza eredu bakarra

Txontxu Campos Hezkuntza sailburuari elkarrizketa Berrian.

"Ebaluaketek esaten dute ezinezkoa dela euskaraz gaitasun egokia lortzea euskararekiko harreman denbora txikia bada. Hainbat gazterentzat eskola da euskararekin harremanetan egoteko aukera bakarra. Horrek esan nahi du euskarak ematen diola ikasle horri gizarteak ematen ez diona. Horrek esan nahi du euskaraz ikasi eta irakatsi behar direla ikasgai gehienak. Noraino?"

Itxurakeri mingarriak

Euskadi Irratiakoak haserre agertu ziren joan den astean euren korrespontsal Iratxe Etxeberriak galdera euskaraz egin, Bruselan, hizkuntza gutxituen arduradun berri errumaniarrari, eta 23 hizkuntzetan interpretatzen ziharduten inortxok ere ezin izan zuelako itzuli. Burutik eginda gaude! Hemen etxean, gure artean, ez agintariek, ez arduradunek ez pertsonaia publikoek ez dute euskararik normaltasunez erabiltzen. Buruko mina, ordea, Bruselan aintzat ez hartzeak ematen digu. Bazterkeria hori, Bruselakoa, salatzen dugu; ez etxekoa. Nazka ematen dit hipokresia horrek. Esandakoaren adierazgarri, pare bat adibide jarriko ditut, neure ingururik hurbilenekoak.

Atzo alderdikike batek idatzi zidan: “Eusebio, irakurria al duzu Hauteskundeetarako oharra?”. Ezetz erantzun, ez bainuen deialdia jaso. Eguerdian etxean neukan. Ireki, irakurri eta berriro gutunazalean sartu. Ezin nuen sinetsi. Lanera eraman , berriro ireki eta, boligrafoa eskuan, zuzendu egin nuen: orri pasatxoan 31 akats ortografiko eta testuaren zati asko ulertezinak. Eta gure ardura zein?: Bruselan euskararik ez dela egiten. Zer da hau? Isiltzea era baneukan. Berriro ere ABBko bulegora jo eta protesta egitea ere erabaki nezakeen, jakinaren gainean hurrengoan ere joera eta jarrera antzekoa litzatekeela. Ez dago onartzerik.

Duela aste batzuk La Virgen Blancako plazaren aldaketaren kontrako izenpeak biltzen geunden gure egoitza berriaren (Hueto Etxea) aurrean. Egun hots eta elurtsuan Udaleko zinegotzi jeltzaleak egokitu zitzaizkidan ondoan. Alderdikide euskaldunak denak. Nirekin baino ez zuten euskaraz egiten. Euren artean dena gaztelaniaz, salbuespenik gabe. Duela gutxi udaleko alderdi guztiek bat egin dute Korrikarekin. Zergatik? Zergatik eta zertarako behar dute euskara, jakinda ere ez badute erabiltzen? Zein izan daiteke gure hizkuntza nazionalaren etorkizuna alderdi abertzaleetako euskaldunek gaztelania erabiltzen badute?

Hauteskundeak datoz. Emakumeen kupoa halabeharrez bete behar izan dugu: % 50. Bada garaia euskararen erabilerak ere bere kupoa izan dezan. Entzun ondo, ez dut esan euskara jakiteak, ezen, horrela balitz, gaur bertan konplituko baigenuke. Euskararen erabilera-kupoa ezarri behar da. Gasteizen, adibidez, % 40. Ez da txantxetako lana, % 0tik hasi behar baita. Ez dago, baina, beste biderik. Bada garaia hitz politak utzi eta ekintzetara jauzia egiteko. Ez gaitzala arduratu Bruselakoak, hemengoak baino.

Taliban honek (…)

Zuk esana da, Oyarzabal jauna, Euskadiko Eskola Kontseilua talibanez josita dagoela “talibanes del euskara con posiciones radicales”. Konforme ez, eta honakoa ere gehitu diozu aurrekoari: “(…) donde acuden los hijos de los nacionalistas de los pueblos”. Hurrengo hauteskundeetan ere zure nagusi Mayor Orejak maitekiro agurtuko zaitu Armentiara bere boto-txartela ematera etorri eta denok -arabatar PPero guztiok- bere atzetik zakurrak baizinaten ibiltzen zaretenean. Okerragoa gertatu zait, ordea, arestian neure inguruan, "terrorista lingüístico" deitu baitidate. Euskararentzako errespetua eskatu eta terrorista bihurtu. Holangorik!

Neuk ere talibantzat dut neure burua, Oyarzabal. Euskal talibantzat, bai jauna. Pozik eta harro nago izaera horretaz. Baserriko semea ere banaiz, de pueblo, sí señor. Eutsi egiok horri, Oyarzabal. De pueblo naiz, Dimakoa. Aurrez aurre, buruz buru jartzeko modukoak gara gu, amen batean topeka hasteko. Ni aldeanoa, de la tierra llana; zu uriko villano (gurean umezurtz adoptatuei deitzen genien horrela: urikoak). Ni betiko euskalduna, lehen eta orain; zu (...), batek daki. Ni abertzalea; zu, Oyarzabal, nacional-unionista española. Nik emakumeak ditut gustuko; eta zuk, Oyarzabal, gizonezkoak. Eta hori guzti hori gutxi balitz, honako hau ere bai: ni euskal talibana naiz, eta zu español demokrata.

¡Manda huevos!, Francokume guztiak demokrata bihurtuta, eta aitite-amamak gerran por rojos separatistas zigortuta edo ajustiziatuta izan genituenak intolerante eta talibanak.

Hara Oyarzabal, Partaideko lehendakaria lagun handia dut. Bera Gasteizen bizi da gaur, Arabako herri txikitxo honetan. Santutxun jaioa da, Bilbo bazterrean hiruzpalau baserriz osatutako herrixka bukoliko horretan. Horixe da bera, zuk esandako hori: uno del campo de Santutxu. Ez zuen inoiz, seguruenik, behi baten erroetan eskurik jarriko. Berdin dio, Partaideko presidentea eta Partaideko umeen gurasoak aldeanoak dira, non jaio diren axola ez diola. De campo dira, gainera, harro sentitzeko ezaugarria delako aldeano izatea. Jeboa izatea, pasa den mendeko hasieran Blasco Ibañez idazle valentziarrak "EL Intruso" eleberrian ondo adierazten zuen moduan.

Euskarari buruzko aurreiritziak

JC Moreno hizkuntzalariaren artikulu mamitsua argitaratu dute Hizkunea aldizkari digitalean. Artikulu horretan, hein batean edo guztiz oker dauden euskarari buruzko bost ideia aztertzen dira:

1.- hizkuntza landu gabea eta arkaikoa dela;
2.- ez duela gainerako hizkuntzekin zerikusirik
3.- elkarrekin zer ikusirik ez duten euskalkietan banatua dagoela.
4.- euskara batua artifiziala dela, eta
5.- izugarri hizkuntza konplexua dela.

Gero ikusiko denez, zenbait hizkuntzalarik inoiz berretsiriko ideia hauek ez dira inola ere gaurko hizkuntzalaritzaren kontzeptu zientifikoetan oinarritzen, hizkuntza arloan zenbait menderatze egoera justifikatu nahi dituzten ideologia elebakartzaleetan baizik.

Juan Carlos Moreno Cabrera Filosofia eta Letretan doktoratua da Madrilgo Unibertsitate Autonomoan eta Hizkuntzalaritza Orokorreko katedradun unibertsitate berean.

¿Vasco versus euskaldun?

Hace tiempo que la comunidad euskaldun practicante está en ebullición, aunque yo más bien diría quen en crisis. Ya de antes por otros motivos, pero fundamentalmente a raiz de la presentación del Plan Vasco de la Cultura surgió una polémica más ideológica que terminológica.

Antes de nada aclarar que empieza a denominarse practicante a aquella persona que además de saber el euskara lo habla habitualmente. Esta nueva denominación obedece a que en los últimos 20 años ha aumentado sensiblemente el número de euskaldunes, pero buena parte de ellos son pasivos, es decir, los saben pero no lo hablan. Luego los que lo usamos habitualmente nos hemos convertido, de la noche a la mañana, en practicantes.?

Continuar

Otro tanto empieza a ocurrir con el vocablo “euskal” que en castellano se denomina “vasco”. ¿Son acaso unívocos? La duda o, más bien, la polémica, radica en que un sector de los practicantes consideran que el “euskal” solo se puede referir al euskara, luego el “Kulturaren Euskal Plana” debe ceñirse a toda creación cultural basada en el euskera.

Y no ha sido esa la intención del Departamento de Cultura cuando en castellano ha denominado al plan como Plan Vasco de Cultura, en cuyo ámbito caben las las acciones culturales llevadas a cabo tanto en euskera como en castellano. A modo de ejemplo: la labor literaria desarrollada en castellano por los ínclitos Ezquerra y Guerra Garrido están, desde el punto de vista de la cultura vasca, al mismo nivel que la desarrollada por Atxaga o J. Muñoz.

Al hilo de lo que más arriba comentaba hubo bastante polémica en los círculos frecuentados por los euskaldunes practicantes. Se enfrentaron dos concepciones dispares; la una defendida por el catedrático de la UPV Ramón Zallo (no practicante), a la sazón asesor del lehendakari y “alma mater” del Plan; y la otra, defendida por Joxe Manuel Odriozola.

Pero ha sido un artículo del bersolari Igor Elortza publicado en el último número del semanal “Argia” el que me ha llamado la atención. En él dice: “Hormaren bi aldeetan gaudenok oso gutxi baitakigu elkarren berri. Euskaldunok ere apenas ezagutzen ditugun erdarazko sorkuntzan ari diren euskal herritarrak. Erdaldunek ere, ez dirudi euskaraz egiten denarekiko interesik dutenik. Aurreiritziak nagusitu dira batzuengan zein besteengan. Eta zaila izango da horiei buelta ematea.”, que viene a significar que hemos pasado demasiado tiempo a ambos lados del muro, que los euskaldunes apenas conocemos la obra de los “otros” vascos, y viceversa; que a todos nosotros nos han vencido los prejuicios; y lo peor de todo: que no será fácil darle la vuelta, pero que hay que intentarlo.

Dicho por un bersolari, y no por un político o un mingafría cualquiera, tiene un enorme valor, ya que el mundo del bersolarismo (excepciones aparte como la de Egaña) es cercano a la izquierda abertzale, aunque también yo admito un punto de prejuicio en mi opinión. Admitir que el label de autenticidad vasca no reside sólo en el bando euskaldun es ya un auténtico éxito. Afirmar que habrá que abrir puertas es mucho decir a estas alturas, sobre todo cuando el número de euskara-escépticos aumenta en progresión aritmética entre los propios practicantes.

Hay ebullición, todo está como en crisis, y sólo de élla puede salir algo bueno. Esperemos que así sea.